
İki bin yıl önce Tirmiz, Hindistan’dan Çin’e giden yol üzerinde bir Budist şehriydi. Bugün görülebilecekler, nasıl gezileceği ve rahip Xuanzang’ın izinden Demir Kapı’dan nasıl geçileceği.
Semerkant’ın mavi kubbelerinden çok önce Özbekistan’ın güneyi Budistti. Miladın ilk yüzyıllarında, Kuşan kralları döneminde, Amuderya kıyısındaki Tirmiz, Budizm’in Hindistan’dan Çin’e doğru yayıldığı yol üzerinde bir manastırlar şehriydi. Manastırlar bugün harabe, ama gerçek, sessiz ve neredeyse ziyaretçisiz.
Neler görülebilir
| Yer | Nedir | Bilmekte fayda var |
|---|---|---|
| Fayaz Tepe | 1.–3. yüzyıla ait; avlusu, hücreleri ve koruyucu kubbe altında stupası olan bir manastır | Gezmesi ve anlaması en kolay yer |
| Kara Tepe | Kumtaşı tepelere oyulmuş bir manastır | Sınır bölgesinin içinde: önceden alınmış izin gerekir |
| Zurmala stupası | Tarlaların ortasında tek başına duran, aşınmış bir tuğla kule | Kısa bir fotoğraf molası |
| Tirmiz Arkeoloji Müzesi | Buda heykelleri, duvar resimleri ve Kuşan dönemi buluntuları | Bir iki saat ayırın |
Xuanzang’ın yolu
Çinli rahip Xuanzang, 630 yılı dolaylarında Hindistan’a giderken bu bölgeden geçti. Semerkant’ı anlattı, bugünkü Derbent yakınındaki dar geçitten, yani Demir Kapı’dan geçti ve Tirmiz’e ulaştı; burada on kadar manastır ve bin kadar rahip saydı. Bu geçit, Orhun Yazıtları’nda “Temir Kapıg” adıyla anılan yerdir. Semerkant’tan Tirmiz’e giden yol bugün de onun hattını izler: dağları aşıp Şehrisebz’e, Demir Kapı’dan geçip aşağıya, Amuderya’ya.
Japonya ile bağ
Budist Tirmiz hakkında bildiklerimizin büyük bölümü, Özbek ve Japon bilim insanlarının ortak çalışmasına dayanır. Kyuzo Kato uzun yıllar Kara Tepe’de kazı yaptı; Fayaz Tepe ise 2000’li yıllarda UNESCO aracılığıyla Japonya’nın desteğiyle restore edildi. Sınırın öte yanında, Duşanbe’deki müzede Acina Tepe’den çıkarılmış 13 metrelik yatan Buda heykeli sergilenir; 14 günlük turumuz orayı da ziyaret eder.
Nasıl gezilir
- Ulaşım: Taşkent’ten yaklaşık bir buçuk saatlik uçuş ya da Semerkant’tan Şehrisebz ve Demir Kapı üzerinden arabayla tam bir gün, molalarla yaklaşık sekiz saat.
- Süre: Budist kalıntıları ve müze için tam bir gün, Tirmiz’in İslami ziyaretgâhları için ikinci bir gün.
- Zaman: mart–mayıs ve eylül–kasım. Haziran–ağustos arasında Tirmiz 40 °C’nin üzerindedir.
- Kurallar: Tirmiz Afganistan’ın karşısındadır. Pasaportunuzu yanınızda taşıyın; nehir geçişini ve askerî noktaları fotoğraflamayın.
Şehirle ilgili diğer her şey Tirmiz sayfamızda.
Tirmiz’i içeren turlar
- Tirmiz’den Buhara’ya 7 gün, Türkçe rehberli ziyaret turu
- Xuanzang’ın izinde 9 gün, Çince rehberli
- İpek Yolu, Budist kalıntıları ve Tacikistan 14 gün, Japonca rehberli
Tirmiz’i dilediğiniz dilde özel bir geziye de ekleyebiliriz: WhatsApp’tan bize yazın.




Fotoğraflar: Jona Lendering / Livius.org, CC0 · Jona Lendering / Livius.org, CC0 · Ab Langereis / Livius.org, CC0 · Jona Lendering / Livius.org, CC0 · Nicoletta Stofkoper / Livius.org, CC0


